³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ²ÖÖê›Ôü (³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ²ÖÖê›Ôü), ¯Ö¸ü´Ö֝Öã ‰ú•ÖÖÔ ×¾Ö³ÖÖÖ êú †¬Öß­Ö ‹ú ÃÖÓ‘Ö™üú ‡úÖ‡Ô, ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß (D2O), •ÖÖê ­µÖæÛŒ»ÖßµÖ¸ü ¯ÖÖ¾Ö¸ü ‹¾ÖÓ †­ÖãÃÖÓ¬ÖÖ­Ö ×¸üµÖŒ™ü¸üÖë ´Öë `´ÖÓ¤üú` ‹¾ÖÓ `¿Öߟֻ֍ú` êú ºþ¯Ö ´Öë ¯ÖϵÖÖêÖ ׍úµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü, êú ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö êú ¯ÖÏ×ŸÖ ˆŸŸÖ¸ü¤üÖµÖß Æîü …  ³ÖÖ¯ÖÖ²ÖÖê ¤êü¿Ö ´Öë ”û: ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ÃÖÓµÖÓ¡Ö úÖ ¯ÖÏ“ÖÖ»Ö­Ö ÃÖ±ú»ÖŸÖÖ¯Öæ¾Öԍú ú¸ü ¸üÆüÖ Æîü … ³ÖÖ¯ÖÖ²ÖÖê ­Öê ¤üÖê ¸üÖÃÖÖµÖ׭֍ú ×¾Ö×­Ö´ÖµÖ ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ†Öë •ÖîÃÖê (H2S-H2O), ׫üŸÖÖ¯ÖßµÖ ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ ‹¾ÖÓ NH3-H2 ‹ú»Ö ŸÖÖ¯ÖßµÖ ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ úÖ ¯ÖϵÖÖêÖ ú¸üŸÖê Æãü‹ ÃÖÛ´´ÖÁÖ ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ¯ÖÏÖêªÖêא֍úß ´Öë ´ÖÆÖü¸üŸÖ ÆüÖ×ÃÖ»Ö ×úµÖÖ Æîü …  †Ö•Ö êú ×¾ÖÀ¾Ö ´Öë ³ÖÖ¸ŸÖ ¿ÖÖµÖ¤ü ‹ú´ÖÖ¡Ö ¤êü¿Ö Æîü וÖÃÖ­Öê ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ­µÖæÛŒ»ÖßµÖ¸ü ¯ÖÖ¾Ö¸ü ׸üµÖŒ™ü¸üÖë êú ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß †Ö¾Ö¿µÖúŸÖÖ†Öë úÖê ¯Öæ¸üÖ ú¸ü­Öê êú ×»Ö‹ `¤üß Ã™êü™ü †Ö±ú †Ö™Ôü` ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ†Öë ´Öë ´ÖÆüÖ¸üŸÖ ÆüÖ×ÃÖ»Ö ×úµÖÖ Æîü …

      †Ö´ÖÖê×­ÖµÖÖ-ÆüÖ‡›ÒüÖê•Ö­Ö (NH3-H2) ×¾Ö×­Ö´ÖµÖ ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ ¯Ö¸ü †Ö¬ÖÖ׸üŸÖ ÃÖÓµÖÓ¡Ö ×ÃÖ­£Öê×ÃÖÃÖ ÖîÃÖ ±úß›ü ÆêüŸÖã ­ÖÖ‡™ÒüÖê•Ö­Öß ÖÖª ÃÖÓµÖÓ¡ÖÖë ÃÖê ÃÖÓ²Ö¨ü Æüî …  •Ö»Ö, †´ÖÖê×­ÖµÖÖ (H2O-NH3) ×¾Ö×­Ö´ÖµÖ êú ¾ÖîúÛ»¯Öú ¯ÖÏÖêªÖêא֍úß ÆêüŸÖã ¯ÖÏÖµÖÖêא֍ú ÃÖÓµÖÓ¡Ö, •ÖÖêü †´ÖÖê×­ÖµÖÖ †Ö¬ÖÖ׸üŸÖ ÃÖÓµÖÓ¡ÖÖë úÖê ÖÖª ÃÖÓµÖÓ¡ÖÖë ÃÖê þ֟ÖÓ¡Ö ú¸êüÖß, úÖê ²Ö›ÍüÖî¤üÖ, Öã•Ö¸üÖŸÖ ´Öë ÃÖ±ú»ÖŸÖÖ¯Öæ¾Öԍú †×¬Ö“ÖÖ×»ÖŸÖ ×úµÖÖ •ÖÖµÖêÖÖ ŸÖ£ÖÖ Ãêú»›ü-†¯Ö ¯ÖÏÖºþ¯Ö úÖê ¯ÖÆü»Öê ÃÖê Æüß †×¬Ö“ÖÖ×»ÖŸÖ ×úµÖÖ ÖµÖÖ Æîü … þ֤êü¿Öß ºþ¯Ö ÃÖê ׾֍ú×ÃÖŸÖ ÆüÖ‡›ÒüÖê•Ö­Ö-ÃÖ»±úÖ‡›ü ŸÖ£ÖÖ †´ÖÖê×­ÖµÖÖ †Ö¬ÖÖ׸üŸÖ ÃÖÓµÖÓ¡ÖÖë ­Öê ׯ֔û»Öê ¾ÖÂÖÔ ´ÖêÓ ˆŸéú™ü úÖµÖÔ-×­Ö¯ÖÖ¤ü­Ö פüÖÖµÖÖ Æîü … ÃÖã¯ÖÖ׸ü³ÖÖ×ÂÖŸÖ ÃÖÓ¸üÖÖ ­Öß×ŸÖ êú ÃÖÖ£Ö, ÃÖ³Öß ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ÃÖÓµÖÓ¡ÖÖë ´Öë ˆŸéú™ü ÃÖÓ¸üÖÖ ×¸üúÖ›Ôü ¸üÆüÖ Æîü …

      ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß êú ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ´Öë þÖ-×­Ö³ÖÔ¸ü ²Ö­ÖÖ­ÖÖ ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ²ÖÖê›Ôü úÖ ´ÖãµÖ ˆ§êü¿µÖ ¸üÆüÖ Æîü, ŸÖ£ÖÖ †²Ö ×¾ÖÀ¾Ö ´Öë úÆüà ÃÖê ³Öß ´ÖÖÑÖ êú †­ÖãÃÖÖ¸ü †¯Öê×ÖŸÖ ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ ¾ÖÖ»Öê ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß úß †Ö¯ÖæÙŸÖ ú¸ü­Öê úß ÛãÖ×ŸÖ ´Öë Æü´Ö Æîü …
      »ÖÖÖŸÖÖ¸ü ´ÖÖò­Öß™ü¸ü­Ö êú ÃÖÖ£Ö ×¾Ö×¾Ö¬Ö ‰ú•ÖÖÔ ÃÖÓ¸üÖÖ µÖÖê•Ö­ÖÖ†Öë úÖê úÖµÖÖÔÛ­¾ÖŸÖ ú¸üêú, ²ÖÖê›Ô ­Öê ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß êú ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ´Öë ×¾Ö׿Ö™ü ‰ú•ÖÖÔ Ö¯ÖŸÖ ´Öë úÖ±úß ú´Öß »ÖÖµÖß Æîü …  ¾ÖÂÖÔ 1998-99 ´Öë 44 ÖߐÖÖ•Öæ»Ö/׍úÖÏÖ ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß êú ×¾Ö׿Ö™ü ‰ú•ÖÖÔ Ö¯ÖŸÖ ÃÖê µÖÆü 30 ÖߐÖÖ•Öæ»Ö/׍úÖÏÖ ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ŸÖú ­Öß“Öê †Ö ÖµÖÖ Æîü …

úÖµÖÖÔÛ­¾ÖŸÖ ׍úµÖê ÖµÖê ‰ú•ÖÖÔ ¤üÖŸÖÖ ‹¾ÖÓ úÖµÖÔ-×­Ö¯ÖÖ¤ü­Ö ¤üÖŸÖÖ µÖÖê•Ö­ÖÖ‹Ó :-

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, ŸÖæŸÖߍúÖê׸ü­Ö ´Öë †´ÖÖê×­ÖµÖÖ †¾Ö¿ÖÖêÂÖÖ ¯ÖÏ¿ÖßŸÖ­Ö ¯ÖϝÖÖ»Öß …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, ´ÖÖãÖãºþ ´Öë »Öß×£ÖµÖ´Ö-²ÖÎÖê´ÖÖ‡›ü ¾ÖÖÂ¯Ö †´ÖÖê×­ÖµÖÖ ¯ÖÏ¿ÖßŸÖ­Ö ¯ÖϝÖÖ»Öß …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, úÖê™üÖ ´Öë ¾ÖêÙü Æüß™ü ¯Öã­Ö¯ÖÏÖÛ¯ŸÖ …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, Æü•Ö߸üÖ ´Öë æúØ»ÖÖ ¾ÖÖ™ü¸ü ¯ÖϝÖÖ»Öß úÖ †»ÖÖÖ¾Ö …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, Æü•Ö߸üÖ ´Öë ‹“Ö ¯Öß ¾ÖÖ»¾ÖÖë úÖ ¯Öã­ÖÔãÖÖ¯Ö­Ö …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, úÖê™üÖ ´Öë ²ÖæÙü¸ü ú´¯ÖÏê¿Ö¸üÖë êú ÃÖŒÃÖ­Ö ¾ÖÖ»¾ÖÖë úÖ ¯Öã­ÖÔãÖÖ¯Ö­Ö …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, Æü•Ö߸üÖ ‹¾ÖÓ £Ö»Ö ´Öë ¯ÖÏ¿ÖßŸÖ­Ö ¯ÖϝÖÖ×»ÖµÖÖë êú †ÓŸÖÃÖÕ²ÖÓ¬Ö …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, úÖê™üÖ ‹¾ÖÓ ´ÖÖãÖãºþ ´ÖêÓ ¾Öê׸ü‹²Ö»Ö ïÖß›ü ›ÒüÖ‡¾Ö¸ü úÖ ÃÖÓãÖÖ¯Ö­Ö …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, ŸÖæŸÖߍúÖê׸ü­Ö ´Öë ‹µÖ¸ü ¯ÖÏß Æüß™ü¸ü úÖ ¯ÖÏÖ¾Ö¬ÖÖ­Ö …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, úÖê™üÖ ‹¾ÖÓ ´ÖÖãÖãºþ ´Öë ‡»ÖêÛŒ™Òüú Æüß™ü ™ÒêüØÃÖÖ úÖ ¯ÖÏÖ¾Ö¬ÖÖ­Ö …

• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, ´ÖÖãÖãºþ ´ÖêÓ ú­›êü­ÖÃÖê™ü êú ¾ÖêÙü Æüß™ü ׸üú¾Ö¸üß … 

• ÃÖÓµÖÓ¡ÖÖë úÖ ×¸ü±ú¸ü×¾ÖÓØ¿ÖÖ ‹¾ÖÓ ×¾ÖßÖÖ¸ü…
• ˆ¯ÖÍú¸üÖë úÖ ¯Öã­ÖÔãÖÖ¯Ö­ÖÖ/†Ö¬Öã׭֍úߍú¸üÖ …
• ïÖêµÖ¸üÖë ‹¾ÖÓ ˆ¯ÖÍú¸üÖë úÖ Ã¾Ö¤êü¿Öߍú¸üÖ …
• ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ ¯Öî¸üÖ´Öß™ü¸üÖë úß ‡Â™üŸÖ´Öߍú¸üÖ …

• ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ ×ÃÖ´Öã»Öê¿Ö­Ö ‹¾ÖÓ ´ÖÖ›üػ֐Ö

• ¯Öã­Ö†Ô׳ֵÖÖÓס֍úß/¤üÖ ™üÖ¾Ö¸ü ‡­™ü¸ü­Ö»ÖÖë, ‡•Öꌙü¸ü ™Òêü ׸ü×›ü•ÖÖ‡­Ö úß ×¸ü™ÒüÖê×±úØ™üÖ …

¤êü¿Öú ´Öë ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ÃÖÓµÖÓ¡ÖÖë úß †×³Öú»¯Ö­Ö, ׾֍úÖÃÖ, ×­Ö´ÖÖԝÖ, †×¬Ö“ÖÖ»Ö­Ö, ¯ÖÏ“ÖÖ»Ö­Ö ‹¾ÖÓ †­Öã¸üÖÖ êú †×¬Ö¤êü¿Ö úÖê ¯Öæ¸üÖ ú¸üêú ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ­ÖÖ׳֍úßµÖ ×¾ÖªãŸÖ úÖµÖԍÎú´Ö êú ¯ÖÏ£Ö´Ö ‹¾ÖÓ ×«üŸÖßµÖ “Ö¸üÖ ÆêüŸÖ㠍ãú”û ´ÖãµÖ ‡­Ö¯Öã™üÖë ÆêüŸÖã ¯ÖÏßÖãŸÖ “Öã­ÖÖîŸÖß úÖê ²ÖÖê›Ôü «üÖ¸Öü þÖߍúÖ¸ü ׍úµÖÖ ÖµÖÖ Æîü ŸÖ£ÖÖ ×¾Ö×¾Ö¬Öߍú¸üÖ êú †ÓŸÖÖÔŸÖ ×¾Ö×¾Ö¬Ö úÖµÖÖí úÖê ÆüüÖ£Ö ´Öë ×»ÖµÖÖ ÖµÖÖ Æîü … ‡Ã֍êú «üÖ¸üÖ ³ÖÖ¯ÖÖ²ÖÖê ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ­ÖÖ׳֍úßµÖ ×¾ÖªãŸÖ úÖµÖԍÎú´Ö êú ±Ïú­™ü ‹Ó›ü ‹¾ÖÓ ²Öîú ‹Ó›ü ´Öë ¯ÖÏ´ÖãÖ ³Öæ״֍úÖ †¤üÖ ú¸ü ¸üÆüÖ Æîü …

×­Ö´­Ö×»Ö×ÖŸÖ ×¾Ö×¾Ö¬Öߍú¸üÖ ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ êú ãú”û Öê¡Ö Æîü :-

• ׫üŸÖߵ֍ú áÖÖêŸÖÖë ÃÖê µÖæ¸êü×­ÖµÖ´Ö êú ׭֍úÂÖÔÖ ´Öë ×¾Ö»Öֵ֍úÖë êú ºþ¯Ö ´Öë ¯ÖϵÖÖêÖ ÆêüŸÖã ™ÒüÖ‡Ô ²µÖæ×™ü»Ö ±úÖñêú™ü ‹¾ÖÓ D2EPHA •ÖîÃÖê ×¾Ö»Öֵ֍úÖë úÖ ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö …
  
• ¯ÖÏÖê™üÖê ™üÖ‡¯Ö ±úÖÙü ²ÖÎß›ü¸ü ׸üµÖŒ™ü¸üÖë ´Öë ²ÖÖê¸üÖê­Ö-10 úß †Ö¯ÖæÙŸÖ ‹¾ÖÓ ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ú¸ü­Öê ÆêüŸÖã ÃÖÓµÖÓ¡Ö úÖ †×³ÖµÖÖÓס֍úß, ¯Ö׸üµÖÖê•Ö­ÖÖ ¯ÖϲÖÓ¬Ö­Ö, ×­Ö´ÖÖÔÖ ‹¾ÖÓ ¯ÖÏ“ÖÖ»Ö­Ö …
• ­µÖæÛŒ»ÖßµÖ¸ü ¤ü¾ÖÖ†Öë ‹¾ÖÓ ²ÖÖµÖÖêêú״֍ú»Ö †­ÖãÃÖÓ¬ÖÖ­Ö ´Öë ¯ÖϵÖÖêÖ ÆêüŸÖã O18 ‹¾ÖÓ C13 •ÖîÃÖê ÃÖ´ÖãÖÖ׭֍úÖë úÖ ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ÆêüŸÖã ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ ‹¾ÖÓ ¯ÖÏÖêªÖêא֍úß úÖ ×¾ÖúÖÃÖ …
• ¯ÖÏÖê™üÖê ™üÖ‡¯Ö ±úÖÙü ²ÖÎß›ü¸ü ׸üµÖŒ™ü¸üÖë ´Öë ­ÖÖ׳֍úßµÖ ÖÏê›ü êú ÃÖÖê×›üµÖ´Ö úÖ ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ‹¾ÖÓ †Ö¯ÖæÙŸÖ ÆêüŸÖã ÃÖÓµÖÓ¡Ö úß †×³ÖµÖÖÓס֍úß, ×­Ö´ÖÖÔÖ ‹¾ÖÓ ¯ÖÏ“ÖÖ»Ö­Ö …
• ¯ÖÏÖê™üÖê ™üÖ‡¯Ö ±úÖÙü ²ÖÎß›ü¸ü ׸üµÖŒ™ü¸üÖë ÆêüŸÖã ÃÖ´Öé¨ü ²ÖÖê¸üÖê­Ö úÖ²ÖÖÔ‡›ü ×­ÖµÖÓ¡ÖÖ ¸üÖ›üÖë úß †Ö¾Ö¿µÖúŸÖÖ úÖê ¯Öæ¸üÖ ú¸ü­Öê êú ×»Ö‹ ²ÖÖê¸üÖê­Ö ‹×ÃÖ›ü ÃÖ´Öéרüú¸üÖ ÃÖã×¾Ö¬ÖÖ úß Ã£ÖÖ¯Ö­ÖÖ …
• ³ÖÖ¯ÖÖÃÖÓ, ´ÖÖãÖãºþ ´Öë ‡»Öê´Öê­™ü»Ö ²ÖÖê¸üÖê­Ö êú ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ÆêüŸÖã ÃÖã×¾Ö¬ÖÖ úß Ã£ÖÖ¯Ö­ÖÖ …
• TAPO,TOPO ‡ŸµÖÖפü •ÖîÃÖê †­µÖ ×¾Ö»Öֵ֍úÖë êú ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ÆêüŸÖã ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ ×¾ÖúÖÃÖ, †×³ÖµÖÖÓס֍úß úÖ úÖµÖÔ “Ö»Ö ¸üÆüÖ Æîü …
• ­µÖæÛŒ»ÖßµÖ¸ü ׸üµÖŒ™ü¸üÖë ÃÖê ¤æü×ÂÖŸÖ ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ÃÖê ™ÒüևיüµÖ´Ö úÖê †»ÖÖ ú¸ü­Öê ÆêüŸÖã ³ÖÖ¸üß ¯ÖÖ­Öß ÛŒ»Ö­Ö†¯Ö ÃÖã×¾Ö¬ÖÖ úÖ ×­Ö´ÖÖÔÖ …
• Æüß×»ÖµÖ´Ö êú ˆŸ¯ÖÖ¤ü­Ö ÆêüŸÖã ¯ÖÏÖêªÖêא֍úß ×¾ÖúÖÃÖ ‡úÖ‡Ô úß Ã£ÖÖ¯Ö­ÖÖ …
• ÃÖ´ÖãÖÖ׭֍ú †»ÖÖÖ¾Ö, ×¾Ö»Öֵ֍ú ×¾Ö×­Ö´ÖÖԝÖ, ­ÖµÖê ˆŸ¯ÖÏê¸üú ‡ŸµÖÖפü ÆêüŸÖã ­Ö‡Ô ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ†Öë úÖê ׾֍ú×ÃÖŸÖ ú¸ü­Öê ÆêüŸÖã †­ÖãÃÖÓ¬ÖÖ­Ö ‹¾ÖÓ ×¾ÖúÖÃÖ êú­¦ü úß Ã£ÖÖ¯Ö­ÖÖ … ³ÖÖ¯ÖÖ²ÖÖê ÆüÖ‡›ÒüÖê•Ö­Ö-•Ö»Ö ×¾Ö×­Ö´ÖµÖ ¯ÖÏ׍ÎúµÖÖ úÖê ú¸ü­Öê ÆêüŸÖã ˆŸ¯ÖÏê¸üú úÖê ׾֍ú×ÃÖŸÖ ú¸ü­Öê ÆêüŸÖã †­ÖãÃÖÓ¬ÖÖ­Ö ‹¾ÖÓ ×¾ÖúÖÃÖ úÖµÖÔ úÖê ³Öß ú¸ü ¸üÆüÖ Æîü …

• ‹­Ö‹±úÃÖß - ³ÖÖ¯ÖÖ²ÖÖê ¯ÖÏ×¿ÖÖÖ Ãæú»Ö úß Ã£ÖÖ¯Ö­ÖÖ …
• îú™ü-I‹¾ÖÓ îú™ü-II ¯ÖÏ×¿ÖÖÖ úÖµÖԍÎú´Ö …
• –ÖÖ­Ö ¯ÖϲÖÓ¬Ö­Ö úÖ úÖµÖÖÔ­¾ÖµÖ­Ö …

• ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ¸üÖÃÖÖµÖ׭֍ú ×¾Ö×­Ö´ÖÖÔŸÖÖ ÃÖÓ‘Ö (ICMA) (†²Ö ICC)

• ‰ú•ÖÖÔ ¤üÖŸÖÖ ²µÖæ¸üÖê (BEE)

• ¸üÖ™ÒüßµÖ ÃÖÓ¸üÖÖ ¯Ö׸üÂÖ¤ü (NSC)

• ±êú›Óü¸êü¿Ö­Ö †Ö±ú ‡Ó×›üµÖ­Ö êú״֍ú»Ö ‡Ó›üÙÒüß•Ö(FICI)

• êú­±êú›ü¸êü¿Ö­Ö †Ö±ú ‡Ó×›üµÖ­Ö ‡­›üÙÒüß (CII)

• ‡­Ã™üß™üµÖæ™ü †Ö±ú ›üÖµÖ¸êüŒ™üÃÖÔ(IOD)

• ×¾ÖßÖéŸÖ †×³ÖµÖÖÓס֍úß ‹¾ÖÓ ¯Ö׸üµÖÖê•Ö­ÖÖ ú­ÃÖ»™êü­ÃÖß

• ‰ú•ÖÖÔ »ÖêÖ-¯Ö¸ü߁ÖÖ